شخص قاتل قبل از پرداخت ديه ، فوت كرد و مالى هم نداشت ، ديه بر عهدهء چه كسانى است ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ در قتل خطأ محض ، ديه بر عهدهء عاقله است ، حتى اگر قاتل زنده باشد و در قتل عمد و شبه عمد در صورتى كه شخص قاتل قبل از دادن ديه فوت نمايد و مالى نداشته باشد ، ديه از نزديكان او با مراعات الأقرب فالأقرب گرفته شود ، و الله العالم . ( 1906 ) براى تعيين و برآوردن ديهء حمل كامل ، ولوج روح را شش‌ماهه به حساب مىآورند ، از سوى ديگر مشهور است كه جنين در چهار ماه در شكم مادر حركت مىكند ؛ نيز در باب غسل ، اگر سقط جنين صورت پذيرد ، براى چهارماهه غسل لازم شمرده شده ، لطفاً جمع اين دو را بفرماييد ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ به حسب مراتب ديه حمل كامل وقتى ثابت مىشود كه ولوج روح شده باشد ، امّا ولوج روح به شش ماه تحديد نشده ، آنچه به شش ماه تحديد شده اقل زمان حمل است ؛ بنابراين آنچه در باب ديه بيان شده با آنچه در غير آن گفته مىشود ، منافاتى ندارد ؛ و اينكه در بعض روايات غسل ميت آمده : « جنين اگر شش ماه را تمام كرد تام است » مقصود از آن به قرينهء تعليل به ولادت حسين به على عليه السلام اقل زمان حمل است ، و الله العالم . ( 1907 ) در ماه حرام به كسى آسيب رسيده و قتل در ماه غير حرام صورت گرفته است ، آيا اين از موارد تغليظ در ديه است ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ چنانچه جنايتى كه در ماه حرام واقع شده به نحوى باشد كه شخص را مثل حيوان مذبوح قرار دهد - كه قتل او حساب شود - از موارد تغليظ ديه است ، هرچند مردن شخص در غير ماه حرام باشد ؛ ولى اگر جنايت در ماه حرام واقع شده و بعد سرايت كند و موجب قتل شخصى در غير ماه حرام شود ، از موارد تغليظ ديه نيست ، و الله العالم . ( 1908 ) راننده‌اى در رانندگى به فرزند يازده ساله‌اى آسيب مىرساند ، براى اينكه از ديد